Yunan Alfabeleri'nin Sınıflandırılması

1. Batı Grubu Alfabeler : Kıta Yunanistan’ın büyük bir kısmında x harfi k+s olarak gösterilir. işareti de k+h ve ya nefesli h sesini temsil eder.
2. Doğu Grubu Alfabeler : Korinthos civarındaki bazı şehirler ise x=k+h ve =p+s şeklinde kullanılmıştır.
3. Primitiv Grup : Girit ,Thera, Melos, Güney Ege adaları ise bu harfleri ilk devirlerinde hiç kullanmamışlardır.

Öte yandan, önceleri kısa ve uzun “o”sesini ayırt etmek gereği Yunanistan’da pek hissedilmediği halde Ege’de buna ihtiyaç duyulmuş ve böylece alfabenin sonuna eklenen “omega” "Ω, ω" harfi Yunanistan’ın halkı tarafından da benimsenmiştir.

İonia’nın arkaik yazıtları azdır ve mevcutlarının en eskisi de M.Ö.VII. y.y.’a ait Smyrna’da bulunmuş ve Omega harfi içeren bir yazıttır.

Ege’nin alfabeye olan diğer bir katkısı da uzun “e” sesinin karşılığı olan Eta "Η, η" harfidir. Aslında bu harf, Atina’nın da dahil olduğu bir çok Yunan kentinde boğazdan çıkan “h" sesini ifade etmek üzere zaten kullanılmaktaydı. İonyalıların yaptıkları şey, bu harfin fonksiyonun değiştirmek olmuştur Bu yeni kullanım tarzı omega da olduğu gibi tüm yunan dünyası tarafından kısa bir süre içinde benimsenmiştir.

Yerel Epikhorik alfabeler M.Ö. V. y.y.’da büyük rağbet görmüş ve aynı yüzyılın sonlarına doğru da yerlerini İonia alfabesine bırakmıştır. Bölgesel alfabe ile yazılmış yazıtların oranı zamanla düşmüştür. Bu dönem Yunanistan’ın en parlak çağıdır ve Herodotos, Thukydides gibi aydınlar yetişmiştir. Yazıda birliğin sağlanması adına çaba göstermişlerdir.

M.Ö. VI. y.y.’dan itibaren İonia alfabesi büyük bir hızla benimsendi ve yaygınlaştı.

M.Ö.403 – 402 yılında Euklides’in Archon’luğu sırasında bu alfabe Atina’da resmen kabul edildi. Bu tarihten sonraki tüm devlet dökümanları bu alfabe ile yazıldı. Buna rağmen, sivil yazıtlardaki bölgesel kullanımlar yarım yüzyıl kadar devam etti. Bu etkinin izlerini bazı Anadolu yazıtlarında görmek mümkündür.

Klasik dönemde Yunanca; Yunanistan anakarasında, Grit’te, Kıbrıs’ta, Rodos’ta, Ege adalarında, Asya, Afrika ve İtalya’daki Yunan kolonilerinde konuşuluyordu.

Yunanca Hint – Avrupa dil ailesinin batı öbeğinin bir koludur Batı öbeğine giren diğer diller : İtalik – Roman dilleri ( İtalyanca, Fransızca, İspanyolca, Romence, Portekizce ) Keltçe ( İrlandaca, Galce, İskoçyaca Galcesi ) Germen dilleri ( Norveç dilleri, İzlandaca, İsveççe, ingilizce, Hollandaca )

Yunanca; kelime haznesi, morfoloji ( isim – fiil çekimi v.s. )fonetik nitelikler bakımından ortak özellikler gösteren bir çok lehçe aracılığı ile bilinir. Lehçelerdeki bu farklılaşma dil bilimcilerin “Ortak Yunanca” adı verdikleri, başlangıçta tek bir dilin bulunduğu tezini güçlendirir. Ortak Yunanca Morfoloji yönünden İtalyan – Kelt ve Ermenice dillerine yakındır. Ayrıca Hint – İran öbeğine de benzer. Ortak Yunanca, bu gün henüz bilinmeyen Helen öncesi Akdeniz dillerinden birinden birçok kelime aktarmıştır. Bu dilin izlerine yer isimlerinde rastlanır. Örneğin; -nthos ve –ssos ile biten kelimeler.

Yunanca’nın Ege havzasına yayıldığı dönemi tespit etmek güçtür. Yeni buluşlara göre (1953) Mykenai dilinin (M.Ö. XV.- XII. y.y) bir Yunanca lehçesi ya da Yunanca ile büyük bir bağlantısı olduğunu ortaya koydu. Ancak Linear B Ayrı bir araştırma konusudur. Yunan lehçeleri ile edebiyat dillerini karıştırmamak gerekir. Örneğin, Homeros ve Pindaros’un dilleri yapma bir dildir, bir çok lehçenin karışımından meydana gelir. Lehçeler ise gerçek konuşma dilleridir ve taşlar üstüne yazılmış resmi belgeler aracılığıyla bilinir. Şu halde Yunanca lehçelerini tespit etmek için yerel yazıtların incelenmesi gerekir.

Yazılı kaynaklar, bir çok Yunan şehrinin ifade aracı olarak kendine özgü bir lehçe kullandığını gösterir. Buna göre;

Grek Diyalektleri (Lehçeleri):

1. ATTİK-İONİK DİYALEKT : Attika - İonia kolonileri ve bazı Ege adaları
2. AİOLİK DİYALEKT : Lesbos - Aiolis - Thessalia - Boiotia’nın bir kısmı
3. ARKADİA DİYALEKTİ : Arkadia - Kıbrıs
4. BATI YUNAN DİYALEKTLERİ :

•  
  • Kuzeybatı Grekçesi : Phokis - Lokris - Elis - Aitolia
  • Dorik Lehçesi : Peloponnesos - Dor kolonileri – Magna Graecia

• İlk üç diyalekt Doğu Yunan diyalektleri olarak adlandırılır. Bunun sebebi, aradaki benzerliklerin sayıca fazla oluşudur.

• Yine birbirlerine olan yakınlıkları nedeniyle, ikinci ve üçüncü gruptaki dillere Akhaia diyalektleri adı verilir. Bu gruba Bronz Çağ’ının Knassos, Pylos, Mykenai ve Thebai saraylarında ele geçen ve Linear B ile yazılmış olan tabletler de dahildir.

Yunan sitelerinin zamanla bağımsızlıklarını yitirmeleri, Yunanlılarda birlik ve beraberlik ruhunun doğmasına ve ortak bir dil edinme gayretlerinin ortaya çıkmasına neden oldu.

Ünlü tarihçi Ksenophon tüm bu lehçelerin ortak nitelikleri bünyesinde toplayan bir dil “Koine” kullanmak suretiyle bu hareketin öncülüğünü yapmıştır. Bu dil Yunanistan'dan Ortadoğuya kadar geniş bir çevreye yayıldı sadece Yunanlılarca değil geniş coğrafyanın Lingua Franka'sı oldu. Yahudiler dahil bir çok millet Koine konuşmaya başladılar İncil Koine dialektinde kaleme alındı. Makedonya monarşisi altında Yunan birliği sağlanınca Attike lehçesinin arılığı yitirildi ve İonia lehçesi özellikleri aktarıldı. Söz dizimi ve morfoloji sadeleşti. İskender’in fethettiği ülkelerde ortak lehçe Koine, Hellenistik monarşilerin de resmi dili oldu. Koine, Roma devri Yunan nesircileri tarafından da kullanıldı.

Çok sonraları I.y.y.’da ortaya çıkan ve adına Attikizm denen bir akım da, bozulmuş Yunan nesir dilini Attika’nın klasik devirdeki nesir diline yaklaştırmaya çalıştı. Karşı çıkmalara rağmen, bu yeni nesir dili kendini koruyabildi ve yazı dili ile konuşma dili arasında büyük farklılıklar ortaya çıktı.